2026_IP_00074 - Interpellatie van raadsleden Ezra Cnaepkens, Elissa Loopmans, Rachid El Hamouti: Besparing openbaar vervoer

Beste meneer Cnaepkens, mevrouw Loopmans en meneer El Hamouti,

Beste Ezra, Elissa en Rachid,

Bedankt voor uw vraag.

Het klopt dat er een wederkerende besparing opgelegd wordt vanuit de Vlaamse Regering aan De Lijn. In totaal gaat het over 35,5 miljoen euro welke verdeeld wordt over de vervoersregioraden dit was ook al grotendeels onderdeel van de Septemberverklaring van de Vlaamse Regering. Om dit wat te kaderen, het jaarlijkse budget bedraagt 955,3 miljoen EUR wat dit dus op ongeveer 3,7% plaatst als totale besparing. Dit vormt onderdeel van het algemene pakket van maatregelen om het pad naar een Vlaams begrotingsevenwicht te behouden.

Als vervoerregioraad, en lid daarvan, zijn wij, en ik, niet bevoegd om ons uit te spreken over de besparing, wel om advies te geven over de implementatie van deze besparing. Hierbij heeft De Lijn vervolgens een voorstel uitgewerkt dat uitgaat van gebruiksdata om tot een geobjectiveerde aanpak te komen. 

Men is hierbij gaan kijken naar die lijnen waar de gemiddelde maximale bezetting onder de drempelwaarde van 8 gebruikers zitten over het geheel of een segment van de lijn. Met deze methodiek zien we dat de besparing voor vervoersregio Antwerpen relatief beperkter is met een besparing van 2,8% t.o.v. de algemene 3,7% desondanks dat onze vervoersregio wel 23,3% van het gehele budget op zich neemt.

Zoals vermeld wordt er vertrokken vanuit het huidige gebruik van de buslijnen. Lijnen worden opgedeeld in A-, B- en C-lijnen, waarbij de A- over de hele dag en B-lijnen minstens op bepaalde momenten van de dag een lage gemiddelde maximale bezetting hebben (< 8 reizigers). Er wordt voor de besparingsopgave in eerste instantie gekeken naar die minder efficiënte buslijnen. Dit volstaat echter niet, waardoor ook buslijnen die wel voldoende scoorden in beeld komen. Het voorstel van De Lijn omvat dan ook een grondige herschikking van het busnetwerk in de zuidoostrand van de regio. Hierbij blijft de intentie dat de meeste halten bediend blijven maar sommige verbindingen niet langer rechtstreeks dan wel met een overstap mogelijk blijven. 

Specifiek voor Berchem, en ik beperk me hier voornamelijk tot lijnen die over het grondgebied rijden gezien er ook bij aansluitingen buiten het grondgebied aanpassingen zijn, kan ik het volgende meegeven, weliswaar onder voorbehoud van eventuele aanpassingen.

• Lijn 91 zal verdwijnen, de ritten worden overgenomen door lijn 92 die verlengd wordt van Kontich tot Lier, bovendien werd afgesproken om de frequentie van lijn 92 te verdubbelen ter compensatie. De rechtstreekse verbinding naar Waarloos komt hierbij wel te vervallen. Echter de snelbus X19 (die via Harmonie en het Provinciehuis rijdt of via overstap in Kontich) zorgt voor de bediening naar Waarloos en deze wordt opgewaardeerd tot een volledige amplitude, inclusief zondagdienst.
• Lijnen 51,52 en 53 verdwijnen gezien deze op Berchems grondgebied grotendeels overlappen met lijn 31 waardoor het aanbod door de Lijn als veel groter werd gezien dan de vraag rechtvaardigt. De observatie van de Lijn is dat tussen de stelplaats van de Luchthaven en Mortsel de lijnen 51/52/53 via moeizame en weinig reizigers genererende reiswegen rijden, kort bij het gestrektere traject van lijn 33 (de districtenroute). Bovendien wordt tussen Berchem en Mortsel een vlottere verbinding geboden door de lijnen 90 en 92.  Verder nog relevant is dat lijn 35 en lijn 92 geintegreerd worden met uitzondering van het gedeelte tussen Edegem en UZA echter zal dit stuk worden opgevangen door een hertekening van lijn 34 tussen UZA-Edegem-Mortsel. Aanvullend wordt voorgesteld om lijn 31 1x per uur door te trekken om het traject van lijn 34 over te nemen via de Drabstraat en het deel van lijn 51 tussen Boechout en Vremde. Na enkele overlegmomenten met De Lijn is dit nog het grootste pijnpunt dat voor mij persoonlijk overblijft en heb ik de vraag gesteld om het traject hiervan te hertekenen om alsnog via Mortsel Centrum te rijden om deze rechtstreekse verbinding met dit knooppunt te behouden.
• Verder zal ook Stadslijn 20 geïntegreerd worden met lijn 42a/b en rijdt deze verder door naar Wommelgem.

Als u mij vraagt hoe ik de impact inschat dan kan ik daarbij aangeven dat een besparingsoefening uiteraard het aanbod zal impacteren en verminderen, dat brengt mij niet in feeststemming. De Lijn schat echter de impact in het algemeen als relatief beperkt in waarbij ik begreep dat dit op ongeveer 0,2% van de reizigers zou neerkomen.

Ik vind dat uiteraard ook jammer voor de individuele geimpacteerde reizigers die hierdoor mogelijk zijn busroute zal moeten aanpassen. Ik begrijp dat de begroting in Vlaanderen naar een evenwicht dient te gaan, maar openbaar vervoer is meer dan een cijfermatige oefening, het gaat ook over bereikbaarheid, sociale inclusie en leefbaarheid. Binnen de vervoerregio’s wordt daarom steeds maximaal gezocht naar evenwichtige oplossingen met aandacht voor alternatieven en daar blijf ik ook voor streven.

Aan de andere kant kan ik mij wel vinden in de algemene methodiek die werd voorgesteld om vooral te kijken naar onderbenutte en onderbezette lijnen of naar een overaanbod versus het gebruik. Zo vermijden we om deze besparingsoefening af te wentelen op drukbezette lijnen en nog meer reizigers te impacteren. Dat er dus bewust niet gekozen werd voor een algemene lineaire schrapping van een vast percentage lijnen per regio vind ik in deze een klein lichtpuntje. Daartegenover staat dat er niet de voldoende tijd werd voorzien en er ook het nodige materiaal ontbrak zoals betrouwbaarheidsdata, kostprijs, gebruik, tevredenheid en dergelijke waardoor ik van mening ben dat hier het proces tekort schoot en wij vanuit de vervoerregioraad onze daartoe bestemde rol niet voldoende onderbouwd konden opnemen. 

De voorgestelde aanpassing houdt te weinig rekening met de netwerkbenadering en enkele specifieke aantrekkingspolen met bijvoorbeeld kwetsbare doelgroepen. Dat is voor mij niet voor herhaling vatbaar.

Door de ontbrekende info en tijd was er amper ruimte om alternatieven uit te werken. Samen met de vervoerregioraad vrees ik dus dat de huidige implementatie het openbaar vervoer gebruik niet ten goede komt en daarom kon ik niet akkoord gaan met het implementatievoorstel van de Lijn om deze besparing op deze manier door te voeren. Hoewel ik me bewust ben dat het makkelijk is om niet akkoord te gaan zonder een alternatief aan te bieden is vooral het ontbreken van tijd, ruimte en informatie om te zoeken naar deze alternatieven en deze verder binnen het budgettair kader van de Lijn af te toetsen wat me hierin stoort.

Vandaar dat ik me ook kan vinden in het advies van de Vervoerregio Antwerpen om niet akkoord te gaan met de besparingsvoorstellen van De Lijn, en dat ze hierbij zelf een voorstel zal uitwerken met als streefdoel voor ingebruikname januari 2027 en vraagt hiervoor ten volle de medewerking van De Lijn

Ik wil wel meegeven dat ik tevreden ben dat het tramnet om dit moment niet geimpacteerd wordt met uitzondering van de onderhoudswerken en algemene werken in kader van de Grote Verbinding, waarbij we toch redelijk veel verbindingen hebben vanuit Berchem met o.a. het centrum van Antwerpen. En dat met lijnen 21,32, 33 Berchem rechtstreeks in verbinding blijft staan met de ziekenhuizengroep  ZAS Middelheim, ZAS Paola, ZAS Ukja en ZAS Augustinus.

Er is zoals ik reeds had aangeven op verschillende momenten overleg geweest met De Lijn desondanks deze korte tijdspanne van een maand vooral met betrekking tot de bereikbaarheid van de ziekenhuizen en andere voorzieningen en er blijft voor mij nog het punt over van het voorgestelde traject van lijn 31. Hier is De Lijn echter nog niet tot een voor mij passende oplossing gekomen. Wel heeft men de bezorgdheden mbt de bereikbaarheid van het UZA en de ziekenhuizen in ons en ons naburig district verder onderzocht en aanpassingen doorgevoerd. 

Ik vraag verder aan De Lijn expliciet om kortelings helder te communiceren over de trajectwijzigingen opdat de reizigers zich hiernaar kunnen organiseren alsook dat een duidelijke overzichtskaart en netplannen beschikbaar gesteld worden.