Op 9 juli 2021 (jaarnummer 5753) keurde het college de strategie en het plan van aanpak goed voor het project Slimme Schakels, dat een kwaliteitsverbetering van de belangrijke overstapplekken in de stad beoogt. Verschillende overstapplekken hebben nood aan bijkomend comfort bij het overstappen en wachten, maar ook extra uitstraling en herkenbaarheid.
Stad Antwerpen voorziet daarom luifelconstructies volgens een modulair ontwerp dat kan toegepast worden op verschillende locaties, telkens in andere vorm en afmetingen omwille van de specifieke context.
Een van de prominente locaties waar behoefte is aan een luifel is de stationsomgeving Antwerpen-Zuid.
Op 26 mei 2023 (jaarnummer 3554) keurde het college de gunning goed van de raamovereenkomst voor het ontwerp van modulaire luifelstructuren bij de Slimme Schakels aan THV BAUKUNST BVBA, Bondgenotenstraat 68,1190 Vorst, met ondernemingsnummer 0825.896.602 - UTIL Struktuurstudies, Koningsstraat 269,1030 Schaarbeek met ondernemingsnummer 0888.983.026.
Op 5 juli 2024 (jaarnummer 5827) keurde het college het voorontwerp goed van de modulaire structuur voor de luifels bij de Slimme Schakels.
Het afgelopen jaar heeft de NMBS de toegang van het station Antwerpen-Zuid grondig vernieuwd en uitgebreid, met een verbreding van de Kolonel Silvertopbrug, nieuwe trappen en liften. Initieel voorzag de NMBS ook een luifel maar deze werd niet gerealiseerd. De vraag naar een luifel blijft evenwel bestaan.
Op 20 juni 2025 (jaarnummer 4525) keurde het college het definitief ontwerp goed voor Ringpark Zuid. Hierin is plaats voorzien voor luifels bij het station, bij de fietsenstalling en bij de bus- en tramhaltes langs de (nog te vernieuwen) Kolonel Silvertopstraat. Het ontwerp van de volledige stationsomgeving maakt deel uit van Ringpark Zuid. Met het oog op de uitvoering van de eerste fase van de luifels is dit ontwerp van het stationsplein verder verfijnd.
Op 25 juli 2025 (jaarnummer 5449) keurde het college het voorontwerp van de concrete toepassing van dit luifelsysteem voor drie luifels aan station Antwerpen-Zuid goed. Vervolgens nam ook het district Antwerpen kennis van dit voorontwerp op 8 september 2025 (jaarnummer 557).
De bedrijfseenheid Stadsontwikkeling (afdeling Mobiliteit en publiekswerking) legt nu het definitief ontwerp van de drie luifels aan station Antwerpen-Zuid ter goedkeuring voor, samen met het definitief ontwerp van het stationsplein in het kader van de eerste uitvoeringsfase van de luifels.
Definitief ontwerp van de luifels aan station Antwerpen-Zuid
Stad Antwerpen ontwikkelde een modulair luifelsysteem om het comfort en de leesbaarheid op belangrijke overstappunten en mobiliteitsknooppunten/Slimme Schakels te verhogen. De luifels aan het station Antwerpen-Zuid vormen de eerste concrete realisatie binnen dit bredere concept.
Het project bestaat uit drie grote luifels, die in verschillende fases worden gebouwd.
De luifels krijgen een staalstructuur met vaste kolomafstanden volgens een grid en een glazen dakvlak. De primaire structuur, bestaande uit kolommen, hoofdbalken en trekkers boven het dakvlak, zorgt voor de stabiliteit en volgt een grid van 7 x 7 meter. De secundaire structuur van het dakvlak bestaat uit modulaire stalen kaders van 3,5 x 7 meter, die per twee aan elkaar worden gekoppeld en samen in de primaire structuur worden geplaatst.
Afstemming en vervolgstappen
De finale vormgeving van het grid werd vastgelegd in het voorontwerp van de luifels. De verdere structurele detaillering is hoofdzakelijk gericht op de eerste fase, aangezien deze als eerste in uitvoering zal gaan. De principedetails werden uitgewerkt op basis van het advies van de kwaliteitskamer en de geldende technische vereisten. Het definitief ontwerp en de bijhorende detaillering zijn afgestemd met de betrokken partijen, de NMBS en Infrabel, waarbij hun aandachtspunten in het ontwerp zijn geïntegreerd. Daarnaast is ook de inrichting van het stationsplein onder de luifels (luifel 1a en luifel 1b1) verder uitgewerkt op basis van het finale ontwerp binnen Ringpark Zuid en verfijnd in nauwe samenwerking met de NMBS, inclusief coördinatie over de beveiligde fietsenstalling onder luifel 1b1.
Voor de tweede fase van de luifels wordt nauw samengewerkt met De Lijn om de realisatie van een luifelconstructie boven de bus- en tramperrons mogelijk te maken. De randvoorwaarden van het bovenleidingssysteem, dat aan de luifelkolommen zal worden opgehangen, zijn integraal opgenomen en uitgewerkt in het ontwerp. Daarnaast vond reeds uitgebreide coördinatie plaats met het ontwerpteam van Ringpark Zuid en met het Agentschap Wegen en Verkeer, opdrachtgever van de Silvertopbruggen waarop luifel 2 boven de vernieuwde bus- en tramperrons zal worden gerealiseerd. In functie van de voortgang van het project Ringpark Zuid werd reeds voldoende afstemming bereikt om de Silvertopbruggen correct te kunnen ontwerpen, onder meer met betrekking tot de draagkracht voor de luifelkolommen, de afwatering van het luifeloppervlak naar brugpijlers en landhoofden, en de positionering van de luifel ten opzichte van de inrichting van de bus- en tramperrons. Het definitief ontwerp van luifel 2 wordt opgenomen in de omgevingsvergunningsaanvraag voor Ringpark Zuid, waarvan de indiening gepland is in februari 2026. Voor de uitbreiding van de luifel boven de fietsenstalling (luifel 1b2) zal stad Antwerpen afzonderlijk een vergunning aanvragen, zodat deze uitbreiding aansluitend op de realisatie van de definitieve maaiveldinrichting in het kader van deze tweede fase kan worden uitgevoerd.
Voor het onderhoud van de luifels zijn de beheerprincipes vastgelegd op basis van het definitief ontwerp. Momenteel wordt een onderhoudsdraaiboek uitgewerkt waarin alle noodzakelijke onderhoudstaken, de bijhorende frequenties en procedures worden opgenomen.
Raming
Op basis van het definitief ontwerp en de uitgewerkte principedetails voor de eerste fase van de luifels werd een gedetailleerde kostenraming opgesteld voor de realisatie van luifel 1a en luifel 1b1. Hieruit werd een eenheidsprijs afgeleid voor het modulaire luifelsysteem, die vervolgens is gebruikt om de kostprijs voor de tweede fase van de luifels te ramen, met name voor luifel 1b2 en luifel 2.
De verdere detaillering van luifel 2, evenals voortschrijdend inzicht na de realisatie van de eerste fase, kan aanleiding geven tot optimalisaties en verfijningen van de structuur. Deze kunnen een impact hebben op de eenheidsprijs en op de uiteindelijke kostenraming voor de tweede fase van de luifels.
Het totaal geraamde budget voor deze projecten bedraagt 8.185.000,00 EUR (inclusief btw) en omvat zowel de bouw- als de studiekosten. Van dit bedrag wordt 4.380.000,00 EUR gespreid over de budgetjaren 2026–2027, hoofdzakelijk voor de realisatie van de eerste fase, en opgenomen in het meerjarenplan 2026–2031 onder de doelstelling:
Op moment van effectieve bestelling worden de kredieten vanuit de budgettaire voorzieningen in het meerjarenplan toegewezen vanuit de beleidsactie aan de concrete projecten M03792 en M03790.
De integrale kwaliteitskamer beoordeelt het modulair luifelontwerp voor de Slimme Schakels en meer concreet de toepassing ervan bij de stationsomgeving Antwerpen-Zuid. De IKK beoordeelt het ontwerp gunstig onder voorwaarden, en vraagt:
De bemerkingen aangaande de vormgeving van de luifels aan het station Antwerpen-Zuid werden reeds meegenomen in het goedgekeurde voorontwerp.
De opmerkingen met betrekking tot de verdere detaillering en dimensionering van de modulaire structuur zijn verwerkt in het voorliggende definitieve ontwerp. De afmetingen van de primaire structuur zijn herleid tot het technisch noodzakelijke minimum, rekening houdend met de vereiste draagkracht en de afwatering van het luifeloppervlak. Dit principe wordt eveneens toegepast op de randstructuren.
De secundaire structuur behoudt om structurele redenen dezelfde hoogte, maar is uitgevoerd met een slankere breedte. De tertiaire structuur is aanzienlijk meer verfijnd: slechts half zo hoog en zeer beperkt in breedte, waardoor deze nauwelijks zichtbaar is en de driehoekige glaspanelen maximaal tot hun recht komen.
Op deze manier is de structuur zo elegant mogelijk vormgegeven. Van onderuit wordt het grid waargenomen als een raster van vierkanten met een afmeting van 3,5 x 3,5 meter, opgebouwd uit vier driehoekige glaspanelen.
Het coördinatieoverleg openbaar domein geeft gunstig advies op het definitief ontwerp van de drie luifels aan het Zuidstation en de herinrichting van het stationsplein na realisatie van de eerste fase van de luifels, op voorwaarden dat:
De afmetingen en manoeuvreerruimte van de beveiligde fietsenstalling voldoen aan de geldende richtlijnen. Ook in de volgende ontwerpfasen zal hier blijvend aandacht aan worden besteed.
De opmerkingen met betrekking tot de bomen en boombunkers, de verlichting en het hekwerk van de beveiligde fietsenstalling worden meegenomen als aandachtspunten in de verdere uitwerking richting bouwaanvraag en aanbesteding.
Parallel wordt gewerkt aan een onderhoudsdraaiboek voor de luifels, waarin alle onderhoudstaken, de vereiste frequenties en bijhorende procedures worden vastgelegd. Dit draaiboek zal worden afgestemd met de betrokken diensten om tot duidelijke en gedragen afspraken te komen.
De plannen voor de verdere uitbouw van deze locatie (samen met 3 andere locaties) worden in een Unieke Verantwoordingsnota voorgelegd aan de projectstuurgroep zoals vastgelegd in de Vlaamse regelgeving rond Hoppin. De nota beschrijft de initiële situatie, de analyse en evaluatie, en de voorgestelde oplossingen voor elk van de voorgedragen hoppinpunten.
Conclusie voor de locatie Antwerpen-Zuid:
Het college beslist het definitief ontwerp (23 januari 2026) van drie luifels bij het station Antwerpen-Zuid volgens het modulaire systeem van de Slimme Schakels en het stationsplein onder de luifels van de eerste fase (SWPR14463/SWPR144) goed te keuren.
Het college geeft opdracht aan:
| Dienst | Taak |
| SW/MP/I&P |
|
| SW/B&O | Het onderhoudsdraaiboek voor het modulair luifelsysteem verder uitwerken in afstemming met de betrokken diensten (zoals stadsbeheer) en partners. In samenwerking met SW/MP/I&P wordt het draaiboek concreet toegepast op de stationsomgeving Antwerpen-Zuid. Voor de drie luifels worden expliciet de zones met verhoogd onderhoudsrisico aangegeven, zoals de uitkragende delen boven de treinsporen en de zones nabij de tramleidingen. Deze aandachtspunten worden verder afgestemd met De Lijn en Infrabel. |